Mục lục bài viết
Một cuộc gọi đến với giọng nói y hệt con trai hoặc cha mẹ, hoảng hốt báo tin gặp tai nạn và cần chuyển gấp một khoản tiền, đang trở thành hình thức lừa đảo khó nhận diện nhất vì công cụ tạo giọng nói giả (voice cloning) hiện chỉ cần vài giây âm thanh mẫu lấy từ video mạng xã hội để tái tạo giọng gần như thật. Việc hiểu công nghệ đứng sau và có sẵn thao tác xác minh nhanh là cách phòng vệ thực tế duy nhất, vì tai người không còn đủ khả năng phân biệt bằng cảm tính.
Nguồn dữ liệu để tạo giọng nói giả
Kẻ lừa đảo không cần thu âm trực tiếp nạn nhân. Một đoạn video ngắn công khai trên Facebook, TikTok hay clip cuộc gọi video từng bị lộ đủ để các công cụ nhân bản giọng nói huấn luyện ra một mẫu giọng có thể đọc bất kỳ câu nào theo kịch bản. Càng đăng nhiều video có tiếng nói rõ, đặc biệt là video của người lớn tuổi ít cảnh giác về quyền riêng tư, nguy cơ bị lấy mẫu giọng càng cao.
Kịch bản cuộc gọi giả giọng thường gặp
Cuộc gọi thường diễn ra rất ngắn, âm thanh cố tình để nhiễu hoặc ồn như đang ở hiện trường tai nạn, bệnh viện để nạn nhân không kịp để ý bất thường trong ngữ điệu. Nội dung luôn tạo áp lực thời gian: cần chuyển tiền trong vài phút, không được gọi lại kiểm tra vì “đang cấp cứu” hoặc “điện thoại sắp hết pin”. Áp lực thời gian chính là công cụ khiến nạn nhân bỏ qua bước xác minh lẽ ra nên làm.
Xác minh nhanh trong vòng một phút
Cách hiệu quả nhất là ngắt máy và gọi lại đúng số điện thoại đã lưu sẵn của người thân, không gọi lại số vừa gọi đến vì có thể là số giả mạo hoàn toàn khác. Nếu người thân không nghe máy, hãy nhắn tin hỏi qua một kênh khác như Zalo, Messenger đã xác thực trước đó, hoặc đặt một câu hỏi riêng tư mà chỉ người thật mới trả lời được, ví dụ tên con vật nuôi hay sự kiện gia đình gần đây không công khai trên mạng.
Video call giả cũng đã xuất hiện
Ngoài giọng nói, một số vụ việc ghi nhận cuộc gọi video với hình ảnh khuôn mặt người thân bị deepfake theo thời gian thực trong vài giây ngắn để tăng độ tin cậy trước khi chuyển sang giọng nói yêu cầu tiền. Hình ảnh dạng này thường có dấu hiệu bất thường quanh viền mặt, ánh sáng không khớp với môi trường xung quanh, hoặc chuyển động môi lệch nhịp với âm thanh nếu quan sát kỹ trong vài giây đầu.
Thiết lập “mật khẩu gia đình” phòng trước
Nhiều chuyên gia bảo mật khuyến nghị các gia đình thống nhất trước một mật khẩu miệng ngắn, chỉ dùng khi có yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp qua điện thoại. Đây là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả vì công nghệ deepfake dù giả được giọng nói và khuôn mặt cũng không thể đoán được một cụm từ không công khai ở bất kỳ đâu.
Hiểu nhầm thường gặp
“Nghe giọng đúng y hệt người thân thì chắc chắn là thật, công nghệ giả giọng chỉ có trong phim ảnh.” Công cụ nhân bản giọng nói thương mại hiện đã đủ rẻ và dễ tiếp cận để bất kỳ ai có vài đoạn âm thanh mẫu cũng có thể tạo ra giọng giả nghe tự nhiên. Độ giống giọng không còn là căn cứ đáng tin để xác minh danh tính qua điện thoại.
Xem thêm
Chủ đề này được xếp trong nhóm Phòng chống lừa đảo & mã độc: tổng hợp bài viết. Xem thêm Cách nhận diện tin nhắn, cuộc gọi lừa đảo và bảo vệ bản thân.
Zalo
