Mục lục bài viết
“Phải xả cạn rồi sạc đầy vài lần đầu để pin lên hết dung lượng, không thì pin sẽ nhớ mức đó” là câu dặn dò quen thuộc từ thời điện thoại cục gạch, và nhiều người vẫn áp dụng nguyên si cho điện thoại thông minh ngày nay. Vấn đề là quan niệm này xuất phát từ một công nghệ pin hoàn toàn khác, đã bị thay thế từ lâu, và áp dụng sai cho pin lithium-ion hiện tại thực ra gây hại nhiều hơn lợi.
Hiệu ứng nhớ thực sự là gì và xuất hiện ở loại pin nào
Memory effect là hiện tượng có thật, nhưng chỉ xảy ra rõ rệt trên pin Nickel-Cadmium (NiCd) và ở mức độ nhẹ hơn trên Nickel-Metal Hydride (NiMH) đời cũ, loại pin sạc dùng trong điện thoại thập niên 1990 và một số thiết bị điện tử cầm tay. Cơ chế là khi pin NiCd liên tục chỉ được xả một phần rồi sạc lại đúng mức đó nhiều lần, các tinh thể cadmium tại điện cực hình thành cấu trúc lớn bất thường tại đúng ngưỡng điện áp đó, khiến pin “hiểu nhầm” đó là mức cạn và tụt điện áp sớm khi dùng đến ngưỡng ấy, dù dung lượng thực tế vẫn còn.
Vì sao pin lithium-ion không có cơ chế này
Pin lithium-ion trong điện thoại hiện đại hoạt động dựa trên nguyên lý ion lithium di chuyển qua lại giữa hai điện cực qua dung dịch điện phân (cơ chế rocking-chair), hoàn toàn khác cấu trúc tinh thể kim loại của NiCd. Không có hiện tượng hình thành tinh thể bất thường tại một mức điện áp cố định do sạc lặp lại một mức. Các nghiên cứu về hoá học pin lithium-ion từ nhiều năm qua đều xác nhận loại pin này không biểu hiện memory effect theo đúng nghĩa khoa học của thuật ngữ.
Vậy vì sao vẫn có cảm giác “pin nhớ mức sạc”
Cảm giác pin “chỉ chịu sạc đến một mức quen thuộc” trên điện thoại hiện đại thực chất đến từ hiện tượng khác: sai lệch giữa phần trăm hiển thị và dung lượng thực tế (calibration drift) của IC quản lý pin (fuel gauge). Nếu bạn thường xuyên chỉ sạc trong một khoảng hẹp, ví dụ từ 40% lên 80%, bộ đếm phần trăm có thể dần lệch khỏi thực tế vì thiếu dữ liệu ở hai đầu cực trị. Đây là lỗi hiển thị số liệu, không phải pin bị “nhớ” theo nghĩa vật lý, và có thể khắc phục bằng cách thỉnh thoảng xả gần cạn rồi sạc đầy một lần để hệ thống hiệu chỉnh lại thuật toán đo.
Xả cạn sạc đầy nhiều lần có giúp gì không
Với pin NiCd, quy trình xả cạn sạc đầy định kỳ thực sự giúp phá vỡ tinh thể bất thường và khôi phục dung lượng biểu kiến. Nhưng áp dụng thói quen này cho pin lithium-ion lại phản tác dụng, vì xả sâu về gần 0% thường xuyên làm tăng stress cơ học và hoá học lên điện cực, đẩy nhanh tốc độ lão hoá thật sự của pin thay vì cải thiện gì. Nói cách khác, thói quen từng đúng với công nghệ cũ nay trở thành thói quen có hại với công nghệ mới.
Cách hiệu chỉnh IC pin đúng cách nếu nghi ngờ đọc sai phần trăm
Nếu thấy phần trăm pin nhảy bất thường, tụt đột ngột hoặc tắt máy dù còn hiển thị 20-30%, nên để máy dùng đến khi tự tắt nguồn do hết pin, sau đó sạc liên tục không ngắt quãng lên 100% và giữ cắm sạc thêm khoảng một giờ sau khi báo đầy. Quy trình này giúp fuel gauge ghi nhận lại đúng hai điểm mốc cực trị và tính toán lại phần trăm chính xác hơn cho các lần sau, nhưng không nên lặp lại thường xuyên vì bản thân việc xả cạn cũng có chi phí lão hoá riêng.
Hiểu nhầm thường gặp
“Điện thoại mới mua phải xả pin vài lần đầu để pin lên full dung lượng.” Pin lithium-ion xuất xưởng đã được hiệu chỉnh sẵn dung lượng danh định, không cần và không nên xả cạn ngay từ đầu. Thói quen này bắt nguồn từ pin NiCd/NiMH đời cũ, áp dụng cho pin lithium-ion hiện tại chỉ gây hao mòn thêm mà không có lợi ích nào.
Xem thêm
Chủ đề này được xếp trong nhóm Bảo quản & tăng tuổi thọ pin: tổng hợp bài viết. Xem thêm Có nên xả pin về 0% trước khi sạc lại không.
Zalo
